Neden olur?
En sık neden aterosklerozdur. Yani damar duvarında kolesterol, inflamasyon ve kalsifikasyon birikimi olur. Sigara, diyabet, hipertansiyon, yüksek kolesterol ve ileri yaş süreci hızlandırır.
Belirtiler her zaman olur mu?
Hayır. Birçok hastada uzun süre belirti olmayabilir. Bu nedenle riskli grupta tarama önemlidir. Belirti olduğunda çoğu zaman geçici iskemik atak (TIA) veya inme habercisi bulgular görülür:
- Vücudun tek tarafında ani uyuşma veya güçsüzlük
- Konuşmada bozulma veya kelime bulamama
- Tek gözde perde inmesi gibi ani görme kaybı
- Denge kaybı, baş dönmesi, yönelim bozukluğu
Tanı nasıl konur?
İlk basamak karotis doppler ultrasondur. Bu testle damardaki darlık oranı ve akım hızı ölçülür. İleri planlama için BT anjiyografi veya MR anjiyografi kullanılabilir. Tedaviye karar verilecekse kateter anjiyografi de gündeme gelebilir.
Her darlık ameliyat gerektirir mi?
Hayır. Tedavi darlık oranına, hastanın belirti durumuna ve genel riskine göre değişir. Hafif-orta darlıklarda çoğu zaman ilaç ve risk faktörü kontrolü ön plandadır. Belirgin darlıkta veya semptom varsa girişimsel/cerrahi seçenekler değerlendirilir.
Tedavi seçenekleri
Tedavi 3 ana başlıkta planlanır:
- Medikal tedavi: antiagregan, statin, tansiyon ve diyabet kontrolü
- Karotis endarterektomi: plak cerrahi olarak çıkarılır
- Karotis stent: uygun hastada damara stent yerleştirilir
Endarterektomi ve stent karşılaştırması hastaya özeldir. Anatomik yapı, yaş, eşlik eden hastalıklar ve merkez deneyimi kararı etkiler.
İnme riskini azaltmak için günlük yaşamda ne yapılmalı?
- Sigarayı kesin bırakın
- Kolesterol, tansiyon ve şeker hedeflerini düzenli takip edin
- Hekimin verdiği kan sulandırıcı/statin tedavisini aksatmayın
- Düzenli yürüyüş ve kilo kontrolünü kalıcı alışkanlık haline getirin
Karotis hastalığı çoğu zaman tek başına olmaz; aynı hastada kalp ve bacak damarlarında da ateroskleroz görülebilir. Bu nedenle atar damar hastalıkları ana sayfamızdan tüm damar başlıklarını birlikte inceleyebilirsiniz. Bacakta yürürken ağrı varsa bacak damar tıkanıklığı rehberine de bakmanız faydalıdır.
Bilimsel kaynaklar, inme önleme stratejisinde doğru hasta seçimiyle girişimsel tedavinin etkili olduğunu; ancak her hastada temelin medikal risk kontrolü olduğunu vurgular. Konuyla ilgili güncel çerçeve için American Stroke Association ve NHS Karotis Hastalığı içeriklerini inceleyebilirsiniz.
