Bacakta oluşan bir yaranın birkaç gün içinde küçülmesi, kenarlarından kapanmaya başlaması ve zamanla iyileşmesi beklenir. Ancak bazı yaralar haftalar geçmesine rağmen kapanmaz, aksine büyüyebilir, akıntı yapabilir, kötü kokabilir veya çevresindeki ciltte koyulaşma ve sertleşme oluşturabilir. Bu tür yaralar genellikle kronik yara olarak değerlendirilir ve altta yatan neden araştırılmadan kalıcı şekilde iyileşmesi zor olabilir.

İyileşmeyen bacak yarası yalnızca cilt problemi değildir. Bacağın kan dolaşımı, toplardamar sistemi, lenf dolaşımı, kan şekeri kontrolü, enfeksiyon durumu, beslenme ve hastanın hareket kabiliyeti yara iyileşmesini doğrudan etkiler. Bu nedenle kapanmayan yara için sadece merhem veya pansuman aramak çoğu zaman yeterli değildir. Önce “bu yara neden kapanmıyor?” sorusuna doğru yanıt verilmelidir.

Bacakta uzun süredir kapanmayan yara varsa kronik yara tedavisi sayfamızdan detaylı bilgi alabilir veya değerlendirme için iletişim sayfasından randevu talebi oluşturabilirsiniz.

Bir Yara Normalde Nasıl İyileşir?

Yara iyileşmesi vücudun düzenli ilerleyen bir onarım sürecidir. Önce kanama durur, ardından iltihabi yanıt başlar, hasarlı dokular temizlenir, yeni doku oluşur ve son aşamada yara güçlenerek kapanır. Bu sürecin sağlıklı ilerleyebilmesi için bölgeye yeterli kan gitmesi, enfeksiyonun kontrol altında olması, yaranın uygun nem dengesinde tutulması ve dokuların tekrar tekrar travmaya maruz kalmaması gerekir.

Eğer bacak damarlarında sorun varsa yara bölgesi yeterli oksijeni alamaz. Toplardamar yetmezliği varsa bacakta basınç artar ve cilt beslenmesi bozulur. Diyabet varsa hem sinirler hem damarlar etkilenebilir. Enfeksiyon varsa vücut enerjisini doku onarımı yerine mikropla mücadeleye harcar. Bu nedenle kronik yara tedavisi her zaman bütüncül düşünülmelidir.

İyileşmeyen Bacak Yarasının En Sık Nedenleri

Kapanmayan yaraların arkasında farklı hastalıklar bulunabilir. Yaranın yeri, görünümü, ağrı durumu ve çevre cildin yapısı altta yatan neden hakkında fikir verir; ancak kesin değerlendirme için muayene gerekir.

• Venöz ülser: Toplardamar yetmezliğine bağlı, çoğunlukla ayak bileği çevresinde görülen bacak yaralarıdır.
• Atardamar tıkanıklığına bağlı yara: Kan dolaşımı yetersiz olduğu için özellikle ayak parmakları, ayak kenarı veya topukta kapanmayan yaralar gelişebilir.
• Diyabetik ayak yarası: Şeker hastalığına bağlı sinir ve damar hasarı nedeniyle oluşur.
• Bası yarası: Uzun süre aynı noktaya basınç uygulanması sonucu gelişir.
• Enfeksiyon: Bakteriyel enfeksiyon yara iyileşmesini geciktirir ve dokuda hasarı artırabilir.
• Lenfödem veya kronik şişlik: Dokularda sıvı birikimi cilt direncini azaltabilir.

Toplardamar Yetmezliği ve Venöz Yaralar

Bacakta iyileşmeyen yaraların önemli bir bölümü toplardamar sistemiyle ilişkilidir. Toplardamar kapakçıkları yeterince çalışmadığında kan bacakta göllenir ve damar içi basınç artar. Bu durum zamanla ciltte koyulaşma, kaşıntı, sertleşme, pullanma ve yara oluşumuna zemin hazırlar. Venöz ülserler genellikle ayak bileği çevresinde, özellikle iç tarafta görülür.

NHS, venöz bacak ülserlerini uzun süren ve genellikle diz ile ayak bileği arasında gelişen kronik yaralar olarak tanımlar; ağrı, kaşıntı, şişlik, ciltte renk değişikliği ve kötü kokulu akıntı eşlik edebilir. Venöz ülserler hakkında daha fazla bilgi için NHS venöz bacak ülseri rehberini inceleyebilirsiniz.

Varis, bacak şişliği ve venöz yetmezlik hakkında bilgi almak için varis tedavisi ve toplardamar hastalıkları sayfamızı ziyaret edebilirsiniz.

Atardamar Tıkanıklığına Bağlı Yaralar

Atardamarlar dokulara oksijen taşıyan damarlardır. Bacak atardamarlarında daralma veya tıkanıklık varsa ayak ve bacak dokuları yeterince beslenemez. Bu durumda küçük bir yara bile kapanmakta zorlanır. Ayakta soğukluk, parmaklarda morarma, siyahlaşma, istirahat ağrısı veya yürürken baldır ağrısı varsa atardamar hastalığı akla gelmelidir.

NHLBI, periferik arter hastalığında ayak veya bacakta yavaş iyileşen ya da hiç iyileşmeyen yaralar, renk değişikliği, soğukluk ve istirahat ağrısı görülebileceğini belirtir. Daha fazla bilgi için NHLBI periferik arter hastalığı belirtileri sayfasını okuyabilirsiniz.

Bu tür yaralarda yalnızca pansuman yapmak yeterli olmayabilir. Öncelik yara bölgesine kan akımını artırmaktır. Konuyla ilgili detaylar için atar damar hastalıkları sayfamızı inceleyebilirsiniz.

Diyabet Yara İyileşmesini Nasıl Etkiler?

Diyabetli hastalarda bacak veya ayak yarası daha yakından takip edilmelidir. Şeker hastalığı sinir hasarı, dolaşım bozukluğu, enfeksiyona yatkınlık ve bağışıklık yanıtında zayıflama yoluyla yara iyileşmesini geciktirebilir. Hasta ayağındaki küçük bir yarayı hissetmeyebilir. Özellikle nasır altı yaralar, parmak arası çatlaklar ve tırnak batmasına bağlı enfeksiyonlar ihmal edilmemelidir.

CDC, diyabetli kişilerin ayaklarını her gün kontrol etmesini, çıplak ayakla dolaşmamasını ve ayakta yara, su toplaması veya renk değişikliği varsa gecikmeden sağlık profesyoneline başvurmasını önerir. Kaynak için CDC diyabet ve ayak sağlığı rehberini inceleyebilirsiniz.

Tanıda Hangi Değerlendirmeler Yapılır?

İyileşmeyen bacak yarasında muayene sırasında yaranın yeri, derinliği, akıntısı, kokusu, çevresindeki cilt yapısı ve ağrı durumu değerlendirilir. Nabız muayenesi, bacak şişliği, varis varlığı, cilt rengindeki değişiklikler ve duyu kaybı ayrıca incelenir. Gerekli durumlarda doppler ultrason, kan testleri, yara kültürü, röntgen veya ileri damar görüntülemeleri yapılabilir.

Amaç yaranın sadece yüzeyini görmek değil, alttaki nedeni ortaya çıkarmaktır. Çünkü venöz ülser, diyabetik ayak yarası ve atardamar tıkanıklığına bağlı yara farklı tedavi gerektirir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?